‘Datagebruik is leuk en biedt veel mogelijkheden’

Datagebruik in de zorg kan bijdragen aan het welzijn van de client en werkplezier van de zorgprofessional. Maar simpelweg een set gegevens gaan gebruiken, is niet voldoende, meent Thieu Hovens. Thieu is zorgadviseur Regio Zuid bij zorgtechnologieleverancier Hertek Care. We vroegen hem naar het nut van datagebruik en wat nodig is voor een succesvolle invoering.

Waarom is datagebruik in de zorg volgens jou belangrijk?
De vraag naar zorg neemt toe, terwijl er te weinig zorgverleners zijn. Gebruik van technologie en data kan voorkomen dat zorgverleners werk doen dat eigenlijk niet nodig is. Daarnaast kan data inzicht geven in veranderingen in de gezondheid of zorgbehoefte van een cliënt, zodat er op tijd een passend, hoger zorgprofiel (ZZP) kan worden aangevraagd.

De ontwikkelingen in technologie gaan snel, wat nieuwe mogelijkheden biedt. In de gehandicaptenzorg blijkt bijvoorbeeld dat bij 98 van de 100 akoestische alarmmeldingen de zorgverlener niet hoeft in te grijpen. De zorgverlener komt dan voor niets in actie, maar nog belangrijker, de cliënt krijgt onnodig bezoek. Je kunt cliënten veel meer vrijheid en privacy geven door bijvoorbeeld slimme sensoren (of camera’s met AI) te gebruiken. Met zulke nieuwe technieken kunnen we twee van de drie onnodige meldingen voorkomen, terwijl de veiligheid behouden blijft.

Dat is een mooi resultaat. Hoe komt het dan toch dat zorginstellingen nog maar weinig gebruikmaken van zulke technologie?
De wereld om ons heen verandert snel. De behoeften in de zorg veranderen en de techniek verandert mee. Nieuwe technologie helpt zorgverleners efficiënter werken en de privacy van cliënten te beschermen. Denk aan de mogelijkheid voor zorgverleners om via één goed beveiligde app alle toepassingen bij de hand te hebben die voor hen relevant zijn. Aan de ene kant helpt nieuwe technologie zorgverleners en cliënten, maar aan de andere kant vraagt het om aanzienlijke investeringen. Daarbij is de pot met geld beperkt, dus moeten zorginstellingen bij nieuwe toepassingen afwegen of investering zinvol is: Is vervanging nodig? Verandert de cliëntengroep? Wat zijn de andere investeringsplannen, zoals voor gebouwen?

De overstap naar nieuwe technologie gaat langzaam, maar zal wel plaatsvinden. Die toepassingen zijn namelijk echt nodig, onder andere om de samenwerking tussen zorgverleners en de groeiende groep mantelzorgers te verbeteren. Als naasten van de cliënt bijspringen in de zorg, is goede communicatie van groot belang.

Waarom vind jij het belangrijk datagebruik in de zorg onder de aandacht te brengen?
Ik vind dat zorginstellingen nog veel te weinig van data gebruikmaken. Zo nu en dan raadplegen ze wel gegevens, bijvoorbeeld om na te gaan wat er gedaan is met een melding van een cliënt of hoe er gehandeld is als een cliënt is gevallen. Maar ook op veel andere momenten kan data heel waardevol zijn, zoals bij bespreking van zorgplannen voor cliënten. Koude cijfers kunnen echt een bijdrage leveren als aanvulling op de kennis en kunde van een zorgverlener. Neem de situatie dat een cliënt in de ochtend heel erg moe aan het ontbijt zit. Soms heeft de nachtzorg daar niks van gemerkt. Dan kan het helpen data te bekijken van sensoren. Komt de cliënt in de nacht vaak zijn bed uit en wat kan daar dan de oorzaak van zijn? Het is zonde als de zorg die mogelijkheden niet gebruikt. Ik deel graag mijn kennis over datagebruik, om de kansen te laten zien en bij te dragen aan meer toepassing van data. Wist je bijvoorbeeld dat dit soort data standaard beschikbaar is in de vorm van overzichtelijke rapportages?

Kun je nog wat meer zeggen over de voordelen van datagebruik?
Datagebruik helpt om zorgverleners beter te informeren. Het kan ze bijvoorbeeld vertrouwen geven dat een nachtronde lopen niet nodig is, omdat uit monitorgegevens blijkt dat cliënten zich in de nacht goed zelf kunnen redden. De informatie kan inzichtelijk maken dat minder hulpmiddelen nodig zijn dan nu worden ingezet. De werkdruk voor zorgverleners zal afnemen en tegelijkertijd krijgt de cliënt meer privacy en vrijheid. Als je ziet wat een cliënt eigenlijk zelf kan, is het waardevol die zelfstandigheid te stimuleren. Het komt het welzijn van de cliënt ten goede en voorkomt onnodige handelingen voor de zorgverlener. Data maken het ook mogelijk om te leren van het verleden. Je kunt in verzamelde data op zoek gaan naar patronen en op basis daarvan voorspellingen doen. Op die manier kun je bijvoorbeeld leren op welke momenten iemand een verschoning nodig heeft. Data kan worden ingezet om de planning beter af te stemmen op zorgmomenten. Ook is het een belangrijk hulpmiddel om bijvoorbeeld een verandering in de zorgzwaarte te onderbouwen.

Bij de ontwikkeling van zulke toepassingen werken jullie nauw samen met zorgverleners. Wat brengt die samenwerking jullie?
Het heeft geen zin om een zorgteam zomaar een lijstje met data te geven, dat gaat niet werken. We zullen het samen moeten doen. Je zult goed naar het dagelijks werk van de zorgverlener moeten kijken: welke informatie kan bijdragen aan het welzijn van de cliënten en aan het werkplezier van de zorgverleners? Een mooi voorbeeld is de mogelijkheid om sensorgegevens automatisch te laten overzetten naar het elektronisch cliëntendossier. Dat scheelt zorgverleners tijd en moeite; die informatie over alarmmeldingen hoeven ze dan zelf niet meer vast te leggen.

En niet alleen goede afstemming met zorgverleners is noodzakelijk. Je zult toepassingen ook goed moeten testen. Soms blijkt iets in de praktijk toch minder goed te werken dan je had verwacht.

En cliënten, denken zij ook mee over het gebruik van data?
Zeker. Het allerbelangrijkste bij zorgverlening is om cliënten goede zorg en veiligheid te bieden. Het is dan van belang dat cliënten en verwanten aangeven wat hun behoeften zijn. Als iemand op een zorglocatie komt wonen, betekent dat veranderingen ten opzichte van het wonen thuis. Wat zijn ze gewend en wat vinden ze prettig? Soms hechten cliënten of verwanten bijvoorbeeld veel waarde aan toezicht met camera’s. Een zorginstelling bespreekt samen met cliënten en verwanten welke hulpmiddelen worden ingezet.

Goede afstemming blijft belangrijk, ook na een tijdje. Een voordeel van camera’s en sensoren is dat ze gegevens verzamelen. Op basis van die data kun je de zorg goed evalueren en bepalen welke hulpmiddelen daadwerkelijk nodig zijn.

Laten we ook nog wat verder vooruitblikken: welke nieuwe technologische ontwikkelingen verwacht je nog in de toekomst?
We verzamelen heel veel data in de zorg. Die dataverzameling groeit, omdat we steeds meer slimme hulpmiddelen ontwikkelen die nieuwe data voortbrengen. Het goed toegankelijk maken van die gegevens biedt kansen om de zorg nog betere ondersteuning te bieden.

Daarnaast kijken we steeds vaker naar het combineren van data. Denk aan data vanuit alarm- en camerasystemen, informatie uit het elektronisch cliëntendossier en gegevens uit andere informatiesystemen, bijvoorbeeld over de gebouwen waarin cliënten wonen. Door data op een slimme manier te combineren, kunnen we de gezondheidszorg nóg verder verbeteren.

Wat is jouw belangrijkste advies aan zorginstellingen die met data bezig zijn?
Heb geen koudwatervrees! Begin klein en ervaar zo stap voor stap de voordelen van het datagebruik. Als een zorgverlener een dienst overneemt van een collega, laat hem dan eens op zijn telefoon kijken of er opvallende meldingen zijn geweest. Ga er gewoon mee aan de slag en bespreek met elkaar wat je ervaringen zijn. En wees niet bang om iets fout te doen, want daar leer je alleen maar van.

En stel dat in de zorg data toch geen grote rol gaan spelen, kun je je dat voorstellen?
Nee, zorgverlening zonder datagebruik lijkt mij ondenkbaar. Datagebruik levert zo veel voordelen op. Ik snap wel dat het een uitdaging is voor zorginstellingen om er veel tijd in te steken. De dagelijkse zorg aan cliënten kost natuurlijk al veel tijd en inspanning. Maar investeren in datagebruik loont echt. Koude cijfers over alarmmeldingen kunnen bijvoorbeeld veel meer betekenis krijgen in combinatie met geregistreerde informatie van zorgverleners. Die combinatie van data helpt gedrag van cliënten beter te begrijpen, de zorgverlening verder te verbeteren en het werkplezier te verhogen.

Kun je je voorstellen dat zorgverleners huiverig zijn voor nieuwe technologie, bijvoorbeeld bang zijn dat robots hun werk gaan overnemen?
Daar hoeven ze echt niet bang voor te zijn. De zorg zal altijd mensenwerk blijven. Technologie is pas zinvol als je het onderdeel maakt van je zorgproces. Alleen de zorgverlener kan warme zorg bieden. Daarnaast kan bijvoorbeeld een robot zorgverleners ontlasten en juist zorgen dat zij zelf weer meer tijd hebben voor de cliënt. Een robot zou wel wekelijks met een cliënt bepaalde oefeningen kunnen doen, maar een cliënt helpen bij het douchen, daar is echt die zorgverlener voor nodig.

Datagebruik is niet eng, maar juist leuk en biedt heel veel mogelijkheden. Dat ga je zien als je ermee aan de slag gaat. Dus mijn advies is om gewoon te beginnen en stap voor stap de voordelen te ervaren. De zorg is mooi mensenwerk en met datagebruik wordt dat werk nóg mooier.

Interview door: Wessel Sambros (Sambros Media)
Tekstverwerking: Hanneke van Vliet (Het Nederlands Tekstbureau)

Dit bericht is gepubliceerd op 1 september 2025.