‘Wij konden goed toetsen of de antwoorden van de AI-assistent zinnig waren’
Interview met zorgverleners Annet en Vanessa
Koninklijke Visio, expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen, onderzocht hoe een AI-assistent haar kennisportaal beter persoonsgerichte informatie kan bieden aan cliënten en zorgprofessionals, op basis van data en AI. Zorgverleners Annet IJbema en Vanessa Buijnink dachten mee. Leerzaam voor de organisatie én voor henzelf. Kunstmatige intelligentie (AI) kan veel gemak opleveren, weten de twee. Toch is zeker ook voorzichtigheid geboden.
Koninklijke Visio bekeek de mogelijkheden van een AI-assistent in een pilot ondersteund door het programma Leren Werken met Data in de gehandicaptenzorg. De organisatie biedt ondersteuning aan mensen die blind of slechtziend zijn en een AI-assistent zou kunnen helpen om hulpvragen van cliënten snel en goed te beantwoorden. Een AI-assistent is een taalmodel dat menselijke gesprekken nabootst om vragen van gebruikers te beantwoorden. Vanessa was bij het project betrokken vanuit haar toenmalige functie als ergotherapeut, waarin zij ondersteuning bood aan cliënten bij het vergroten van zelfredzaamheid en het uitvoeren van betekenisvolle activiteiten. Annet dacht mee vanuit haar functie als intake medewerker. Mensen die zijn doorverwezen vanuit een oogarts of neuroloog helpt zij om de hulpvraag duidelijk te krijgen en gepaste ondersteuning bij Koninklijke Visio in te zetten.
Een uitdagende start
Op het kennisportaal van Koninklijke Visio is informatie over allerlei onderwerpen beschikbaar: van mobiliteit-tips, adviezen over het instellen van een smartphone tot adviezen over persoonlijke verzorging, en van informatie gericht op jeugd tot ouderen. Als nu op het kennisportaal een zoekvraag wordt ingediend, komen algemene artikelen naar boven die niet zijn toegespitst op de specifieke vraag die wordt gesteld. Zorgverleners ervaren dat het veel tijd kost om artikelen aan te passen voor persoonsgericht advies. Daarom is er behoefte aan informatie die eenvoudig te personaliseren is en zo meer regie bij de cliënt ondersteunt. In de pilot deed Koninklijke Visio daarom onderzoek naar de verbetermogelijkheden.
‘In het begin was het allemaal wat abstract’, vertelt Vanessa. ‘De AI-assistent kwam bij de start bijvoorbeeld helemaal nog niet ter sprake.’ Het projectteam onderzocht eerst wat het specifieke vraagstuk vanuit zorgverleners was, welke data er beschikbaar was, en wat mogelijke richtingen waren die het project op kon gaan. Ze interviewden hiervoor onder andere cliënten en behandelaars. Echter bleek het nog niet zo eenvoudig te zijn om dat scherp te krijgen. In meerdere overleggen gingen ze hiermee aan de slag.
Vanaf dat moment werd onze rol duidelijker.
Accuraat of niet?
Uit de verzamelde informatie bleek dat een AI-assistent potentie had om het vraagstuk aan te pakken. Annet en Vanessa kregen meer grip op het project toen ze een testmodel van de AI-assistent te zien kregen. ‘Vanaf dat moment werd onze rol duidelijker. Wij konden goed toetsen of de AI-assistent-antwoorden zinnig waren’, zegt Annet. Ze konden vragen invoeren en vervolgens controleren of de antwoorden gelijk waren aan wat ze zelf zouden antwoorden. Op de vraag ‘Hoe kan ik Dagblad van het Noorden op mijn iPad lezen’ had de AI-assistent een heel accuraat antwoord. Naast accurate antwoorden was echter vaak sprake van nattevingerwerk. Soms kwamen er compleet onzinnige antwoorden voorbij. Zo verwacht je natuurlijk niet het advies om een achteruitkijkspiegel aan te schaffen, wanneer een blind persoon vraagt naar de mogelijkheden om te fietsen.
De deskundige blik van de zorgverleners maakte duidelijk dat er nog veel schortte aan de accuraatheid. Koninklijke Visio gaat door met de ontwikkeling van de AI-assistent. De organisatie richt zich daarbij op een scenario waarbij de behandelaar en cliënt samen het antwoord beoordelen en waar nodig aanpassen. Zo leert de technologie dus van de therapeut en zorgpraktijk!
Annet en Vanessa zorgden er ook voor dat het projectteam praktisch moest blijven denken. Zij konden het team concrete vragen of opmerkingen geven, waardoor het echt over een praktische oplossing ging die meerwaarde zou opleveren voor de cliënten en medewerkers. Daarnaast was het meedenken van Annet en Vanessa niet alleen nuttig voor het project, maar ook voor henzelf, vertelt Annet. ‘Ik zag naar wat voor informatie cliënten zoal zoeken.’ Het geeft haar meer inzicht in de wijze waarop cliënten het portaal gebruiken. Ze vindt het prettig daar meer weet van te hebben, want zo kan ze mensen nog beter helpen.
Kijk goed waar de expertise van zorgverleners gewenst is.
De kunst van een goede aanpak
Visio heeft van dit project veel geleerd. Hoe pak je het project aan? Wie betrek je wanneer? Welke deskundigheid is allemaal gewenst? Een goede organisatie en timing zijn een hele kunst, ervoeren ook Annet en Vanessa. De samenwerking met de projectleider, dataspecialisten en andere betrokkenen verliep plezierig, vinden ze allebei. ‘Het is een aanrader om elkaar zo nu en dan fysiek te ontmoeten’, benadrukt Annet. Online besprekingen bieden natuurlijk gemak, maar ze was ook blij met de face-to-face-overleggen en momenten van samen een kop koffie drinken. Zo kom je tot meer, meent ze.
Vanessa heeft nog een andere tip. Bij dit project werden ze als zorgverleners overal bij betrokken. Dat is niet nodig, concludeert ze achteraf. Haar advies: kijk goed waar de expertise van zorgverleners gewenst is en betrek ze alleen dan. Dat kan bijvoorbeeld ook betekenen dat ze een overleg maar deels bijwonen.
Daarnaast nog een oproep van Annet aan zorgverleners. Het valt haar op dat veel zorgverleners niet staan te springen om AI te gebruiken en liever gewoon zelf advies geven. Ze begrijpt dat, maar wil wel kwijt dat het wel degelijk van belang is om met deze technologie kennis en ervaring op te doen. AI is niet meer weg te denken, ook cliënten zullen er gebruik van maken, dus sluit je ogen niet, zo is haar boodschap.
Van geduld naar gemak
De slotsom? Het ontwikkelen van datatechnologie vergt geduld, maar biedt ook veel kansen. Het project liet zien dat je niet klakkeloos kunt varen op de technologie, maar AI kan je werk wel echt gemakkelijker maken, onderstreept Vanessa. De pilot leerde dat het betrekken van zorgprofessionals in deze ontwikkeling zeer waardevol is. Hierbij is het van belang eerst een testmodel te realiseren, zodat je een concreet voorbeeld hebt om op voort te borduren.
Interview en tekst: Hanneke van Vliet (Het Nederlands Tekstbureau)
Dit bericht is gepubliceerd op 25 november 2026.
